گردباد (سیاه‌باد)، شدیدترین و در مقیاس خود ویرانگرترین آشفتگی جوی است. اما این پدیده بسیار كوچكتر از آن است كه بتوان روی نقشه‌های استاندارد هواشناسی آن را یافت. قطر این پدیده بین كمتر از یكصدمتر تا حدود یك كیلومتر متغیر است. این توفندهای چرخنده و غرش كننده، هنگامی كه در سطح زمین حركت می‌كنند می توانند سرعت باد در حال دوران را به 500 كیلومتر در ساعت برسانند. میانگین سرعت افقی این توفان‌ها 50 كیلومتر در ساعت است و تنها چند كیلومتر را طی طریق می‌كنند.  اما بوده‌اند توفان‌هایی كه پس از طی یكصد كیلومتر بازهم فعال بوده‌اند. 

گردبادها همیشه در اثر ناپایداری بیش از حد در جو به وجود می‌آید. در چنین هنگامه‌ای، آهنگ كاهش دما با ارتفاع در محیط زیاد است. گردباد در حقیقت همان فعالیت توفان تندری بسیار نیرومند است. گردباد (سیاه باد) ترجمه واژه اسپانیایی تورنادو به معنی توفان تندری است. 

گردباد نخست همانند ابر قیفی شكل funnel cloud نمایان می شود كه از كف ابر كومولونیمبوس Cb به ویژه ماماتوس به سوی پایین گسترش یافته است. پس از آنكه این قیف با زمین تماس پیدا كرد ویرانی را آغاز نموده و ذرات را به درون خود می‌مكد، و حتی اشیاء سنگین را از روی زمین بلند نموده چند صد متر دورتر می‌اندازد. 
به جز بادهای شدید و توانمندی كه این پدیده تولید می‌كند، ویرانی ساختمان‌ها تا حدی در اثر انفجار همراه با این پدیده است. فشار جو ممكن است در زمان كمتر از یك دقیقه بیش از 50 میلی بار كاهش یابد. اختلاف فشار زیاد میان داخل ساختمان بسته و جو خارج آن، باعث انفجار شده و ممكن است دیوارها و سقف ساختمان را به سوی خارج پرتاب كند.
بزرگترین منطقه گردباد خیز جهان Tornado alley  در منطقه میسی‌سیپی است و سالانه میانگین 200 تورنادو در آن رخ می‌دهد.


گردبادهای دریایی - Water Spouts

گردبادهای دریایی در روی دریا رخ می‌دهند و به كشتی‌هایی كه در مسیر آنها قرار دارد خسارت چشمگیر وارد می‌كنند. گردبادهای دریایی دو نوع هستند، یك نوع همانند گردباد خشكی است كه در روی دریا رخ می‌دهد، یعنی از گسترش قیفی شكل ابر كومولونیمبوس به سوی پایین ایجاد می‌شود. نوع دیگر از سطح آب به سوی بالا گسترش می‌یابد و به طور مستقیم به ابر مربوط نیست. این پدیده كمابیش مانند پدیده تنوره دیو dust deviel است كه در تابستان‌های گرم كویرهای ایران رخ می‌دهد و شدتی كمتر از نوع نخست دارد. 

هر دو پدیده، جدا از پیدایش آن، گردباد دریایی water spout خوانده می شود، زیرا آب به داخل آن و به سوی بالا رانده می‌شود. 

به عقیده نویسنده، یكی از ریشه‌های داستان اكوان دیو در افسانه‌های كهن ایرانی كه به شاهنامه هم راه یافته است همین گردبادهای دریایی بوده. اكوان دیو در دژی سنگی در ساحل دریا می‌زیسته و در دریا و خشكی‌های ساحلی توفان به پا می‌كرده است. سنگی كه افراسیاب بر سر چاهی كه بیژن در آن زندانی بود گذاشت، توسط (توفان، تیفون) اكوان دیو از دریای چین به منطقه توران‌زمین پرتاب شده بود. در چین چرخندهای ویرانگر دریایی تیفون نامیده می‌شود. در نبرد با رستم، اكوان پهلوان را از زمین به آسمان برده به میان دریا پرتاب می‌كند. به عقیده نگارنده اكوان دیو نماد گردبادهای دریایی Water Spotاست.